سیاره کوتوله ( به انگلیسی: Dwarf planet) تعبیری است که اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی(به انگلیسی: International Astronomical Union) که مرجع رسمی برای نوآوردن زبان‌زدها و واژه‌های مربوط به اخترشناسی است به جرمی آسمانی(به انگلیسی: Astronomical object) داده که در سامانه خورشیدی دارای ۴ ویژگی زیر است:

- در مداری به دور خورشید می‌گردد.

- آنقدر جرم دارد تا خودگرانی آن بر نیروهای جسم صلب غلبه کرده، جسمی با تعادل هیدرواستاتیک (تقریباً گِرد) به وجود آید.

- تمام مسیر (مدار) خود را از اجرام ریز و درشت جارو نکرده است (آنها جذب یا دفع نکرده)

- قمر یک سیاره نیست.

حد بالا و پایین برای اندازه و جرم سیاره‌های کوتوله، دقیقاً مشخص نشده است. البته حد پایین را تعادل هیدرواستاتیک تعیین می‌کند، اما اندازه‌ای که در آن، این اتفاق رخ می‌دهد، ممکن است با توجه به ترکیب و تاریخچه جسم تغییر کند. برآورد می‌شود که در سال‌های پیشِ رو، ۴۰ تا ۵۰ سیاره کوتوله کشف شود. در حال حاضر پنج سیاره کوتوله در منظومه شمسی وجود دارد، به نام‌های سرس، پلوتون، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس. قبلاً سِرس را یک سیارک به حساب می‌آوردند، پلوتون یک سیاره بود،

سه اصطلاح سیارک، ریزسیاره و سیاره های کوتوله درباره اجرام کوچک منظومه شمسی به کار می‌روند.

سیارک‌ها (asteroids) گروهی از اجرام کوچک نامنظمی در منظومه شمسی هستند که به دور خورشید می‌گردند.

میلیون‌ها سیارک در منظومه شمسی وجود دارند؛ بسیاری از سیارک‌ها در فاصله میان مدار مریخ و مدار مشتری قرار دارند و یک کمربند سیارکی ایجاد کرده‌اند. در حال حاضر کلمه "سیارک" به طور خاص به همین اجرام متشکل از سنگ و فلز و یخ در بخش درونی منظومه شمسی در فاصله مریخ و مشتری اطلاق می‌شود.

احتمالاً در مدار بین این دو سیاره، سیارهٔ دیگری نیز وجود داشته است که به علت جاذبهٔ شدید مشتری متلاشی شده است و سیارک‌ها را پدید آورده است.

اصطلاح "ریزسیاره" (minor planet) به معنای جرمی فضایی است که در یک مدار مستقیم به دور خورشید می‌گردد، اما نه یک سیاره بزرگ است و نه یک ستاره دنباله‌دار (comet). (و به این ترتیب این اصطلاح "سیاره‌های کوتوله" (dwarf planets) را هم در برمی‌گیرد).

اتحادیه بین المللی ستاره شناسی IAU پیش از سال 2006 کلمه ریزسیاره را به طور رسمی به کار می‌برد. اما این اتحادیه در اجلاس سال 2006 خود در یک گروه بندی مجدد ریزسیاره‌ها و ستاره‌های دنباله‌دار را به دو گروه "سیاره‌‌ کوتوله" و "اجرام کوچک منظومه شمسی" Small Solar System bodies تقسیم کرد.

سیاره کوتوله (dwarf planet) بر اساس تعریف IAU جرمی فضایی است که به دور خورشید می‌گردد و جرمش آن قدر هست که بتواند در نتیجه جاذبه‌اش شکل کرویش را حفظ کند و دارای تعادل هیدروستاتیک باشد، و قمر یک سیاره دیگر هم نیست.

IAU پنج سیاره کوتوله را به رسمیت می‌شناسد‌: سرس، پلوتو، هائومیا‌، میک‌میک و اریس. این پنج سیاره به جز سرس، که در کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری قرار دارد، در ماورای مدار نپتون در بخش بیرونی منظومه شمسی قرار دارند

گروه "اجرام کوچک منظومه شمسی" شامل این اجرام می‌شوند:

سیارک‌های کلاسیک که بین مریخ و مشتری قرار دارند، به جز سرس

سناتورها (ریزسیاره های با مدار ناپایدار که هر دوی خصوصیات ستاره‌های دنباله دار و سیارک‌ها را نشان می‌دهند) و تروجان‌ها اجرامی در حالت بینابینی ریزسیاره و قمر طبیعی

اجرام ماورای نپتون به جز سیاره های کوتوله

همه ستاره‌های دنباله‌دار.

این اتحادیه اعلام کرد کلمه "ریزسیاره" را هنوز می‌توان به کار برد اما به طور کلی اصطلاح "جرم کوچک منظومه شمسی" مرجح است.

در کمربند سیارک ها تنها سیاره کوتوله سرس با قطر تقریبا 900 کیلومتر می باشد که کروی بوده و از سنگ و خاک تشکیل شده است.

یکی از شرایط سیاره کوتولو بودن کروی بودن آن است که اگر جنس سیارک از یخ باشد می تواند با قطر 300 کیلومتر به حالت کروی درآید.

در اینجا ما قطر مناسب 400 کیلومتر را برای سیاره کوتوله در نظر می گیریم که در این صورت اجرامی که می توانند سیاره کوتوله باشند از 400 کیلومتر به بالا هستند.

اجرامی که به عنوان سیاره کوتوله به تصویب رسیده اند.


اجرامی که به طور حتمی سیاره کوتوله هستند.

اجرامی که به احتمال زیاد سیاره کوتوله هستند.

اجرامی که به احتمال زیاد سیاره کوتوله هستند.

اجرامی که ممکن است سیاره کوتوله باشند.

اجرامی که ممکن است سیاره کوتوله باشند.

اجرامی که ممکن است سیاره کوتوله باشند.

اجرامی که ممکن است سیاره کوتوله باشند.